برگ نخست

  تماس با ما

  آرشیو وبلاگ

  وضعيت در ياهو

واهمه رضا خان از نفوذ آيت الله بروجردي در ميان مردم لر

به نقل از سایت روزنا (اعتماد ملی)

ویرایش شده توسط: نشریه لور

رضاشاه براي شركت در مجلس ختم يكي از اميران لشكر خود در غرب كشور كه در شهر بروجرد برپا شده بود به آن شهر عزيمت نمود. از همانجا دستور داد كه ايشان را از زندان آزاد كنند. دكتر مهدي حائري يزدي در خاطراتش نقل مي‌كند علت اصلي هراس شاه از بروجردي به سبب محبوبيت و نفوذ وي در ميان عشاير لر بود.

بررسي سير مختصر زندگي آيت‌ا... الظعمي بروجردي حاكي است كه ايشان در ماه صفر 1292 ق در بروجرد تولد يافت. او به خاندان معروف طباطبايي تعلق داشت كه نسب آنان به امام حسن(ع) مي‌رسيد. ‌ محمدحسين از هفت‌سالگي به تحصيل علوم ديني پرداخت، مقدمات را در بروجرد آموخت سپس با سفر به اصفهان از محضر اساتيد وقت حوزه آن شهر، آيات سيدمحمدباقر درچه‌اي، ابوالمعالي كلباسي، ملا‌محمد كاشي و جهانگير قشقايي بهره‌جست بعد از 9 سال تحصيل در آن شهرطي سفر علمي دوم به نجف عزيمت نمود و در آن شهر مورد توجه آخوند خراساني قرار گرفت و علا‌وه بر ايشان از درس‌هاي آيات شيخ‌الشريعه اصفهاني و سيدمحمدكاظم يزدي و ... كسب فيض نمود و بعد از هشت سال به بروجرد مراجعت نمود. آخوند خراساني، اجازه‌نامه اجتهادي براي وي صادر كرد كه بر اعلميت> ايشان صحه مي‌گذاشت      در پي استقرار در بروجرد به مدت سي‌وسه‌سال در حوزه اين شهر به تربيت شاگردان اهتمام ورزيد. در طول همين سال‌ها مسافرت‌هاي متعددي به مشهد، قم و مكه براي اداي فريضه حج انجام داد. در خلا‌ل همين سال‌ها، به تدريج آوازه آيت‌ا... الظعمي در اقصي نقاط كشور پيچيده، به‌طوري كه برخي علماي قم درصدد برآمدند بعد از رحلت آيت‌ا... الظعمي شيخ عبدالكريم حائري در 1315، از او براي رياست حوزه علميه قم دعوت به‌عمل آورند كه البته اين دعوت با توجه به شرايط زماني مورد اجابت ايشان قرار نگرفت.6‌ در طول هشت سال بعد نيز اين دعوت چندين بار تكرار شد. مهدي حائري‌يزدي نقل مي‌كند كه يك بار وي به نمايندگي از طرف علماي قم براي دعوت از ايشان ماموريت يافت كه البته نتيجه نگرفت.تا اينكه در سال 1323 آيت‌ا... الظعمي دچار بيماري سختي شد كه معالجه آن در تهران ميسر بود. در خلا‌ل اين سفر درماني، علماي قم از جمله آيت‌ا... الظعمي خميني، فرصت را غنيمت شمرده و با اقداماتي درصدد كسب رضايت ايشان برآمدند. نقل است كه امام در آن ايام، شبي تا پنجاه نامه براي علماي شهرستان‌ها مي‌نوشت تا آنان از آيت‌ا... الظعمي بروجردي بخواهند كه در قم رحل اقامت افكند.8‌ در نهايت اين تلا‌ش‌ها به نتيجه رسيد و ايشان رياست حوزه علميه قم و اندك مدتي بعد زعامت و مرجعيت شيعيان را عهده‌دار گرديد. شواهد مختلفي حاكي از نفوذ فوق‌العاده ايشان قبل از عزيمت به قم در غرب كشور به‌خصوص در ميان عشاير لر حكايت مي‌كند كه البته با اقامت در قم اين موقعيت، كشوري بلكه منطقه‌اي شد. ‌ 1-جايگاه مردمي آيت‌ا... الظعمي بروجردي در ميان عشاير لر: در بررسي مباني و سير اقتدار مرجعيت در تاريخ تشيع مولفه‌هاي چندي مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد. در اين ميان، خاستگاه معرفتي اين اقتدار يعني نقش فقيه به‌عنوان نايب در زمان غيبت امام، جهت مرجع امور شيعيان، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است با اتكا بر اين اصل مي‌توان از خاستگاه اجتماعي و حتي روانشناختي اقتدار مراجع نيز سخن گفت.

      براين اساس آيت‌ا... الظعمي بروجردي، نفوذ فوق‌العاده‌اي در دوران مرجعيت خود در ميان توده‌هاي مذهبي به‌دست آورد. ناگفته پيداست كه تعلق نسبي يا سببي به قوميت‌هاي مختلف مي‌تواند اين جايگاه را مضاعف سازد. در بررسي جايگاه مراجع در تاريخ معاصر ايران نيز اين نكته به چشم مي‌خورد چنانچه آيات عظام: شريعتمداري و ميلا‌ني- از ميلا‌ن تبريز. در ميان‌اهالي آذربايجان، آيت‌ا... الظعمي گلپايگاني در ايالا‌ت مركزي به‌خصوص شهرهاي گلپايگان و... از موقعيت بالا‌يي برخوردار بودند. در همين راستا آيت‌ا... الظعمي بروجردي نيز در بين اهالي لر غرب كشور نفوذ بيشتري يافت. آيت‌ا... الظعمي يوسف صانعي در مصاحبه‌اي در يادنامه شرق در فروردين 1385 به نقل از امام در همين خصوص به نكته درخور توجهي اشاره كرده است كه مي‌توان از نگاه ويژه‌ايشان به اين بعد از جايگاه آيت‌ا... الظعمي بروجردي پي برد وي نقل مي‌كند: امام خميني فرموده اندكي قبل از رحلت آيت‌ا... الظعمي سيدابوالحسن اصفهاني، در سفري به نجف در جمع بزرگان حوزه، گفتم برويد از بروجرد، آقاي بروجردي را بياوريد كه بعد از آقا سيدابوالحسن حوزه را حفظ كند. زيرا ايشان هم استخواندار است و هم اثباتا اعلم است. اما يكي از آقايان به اين اظهارات انتقاد كرد كه حوزه نجف كسان ديگري همچون آقا شيخ محمدكاظم شيرازي را هم دارد. من به آن آقا گفتم، منظور من از اينكه آيت‌ا... الظعمي بروجردي استخواندار است يعني عشاير دنبال ايشان هستند و اين به اعلميت ربطي ندارد. بروجردي مي‌تواند عشاير را حركت دهد و در جهت اسلا‌م از آنها استفاده كند. 9‌ براين اساس از منظر امام، جايگاه و نفوذ اجتماعي يك مرجع در شرايط همسان با ساير مراجع، مي‌تواند نفش تعيين‌كننده‌اي جهت واگذاري زعامت و رياست امور شيعيان به وي داشته باشد. زيرا با بهره‌مندي از آن موقعيت، بهتر مي‌تواند، زمينه اعتلا‌ و دفاع از اسلا‌م را فراهم كند2-  رضاشاه و ملا‌حظه نفوذ آيت‌ا... الظعمي بروجردي: جايگاه آيت‌ا... الظعمي بروجردي در ميان عشاير لر و به طور كلي در غرب كشور چنان اهميت داشت كه حتي رضاشاه نيز در سال‌هاي نخست سلطنت خود، نسبت به ايشان ملا‌حظاتي در نظر مي‌گرفت چنانچه نقل است آيت‌ا... الظعمي در اوايل سال 1306 جهت انجام فريضه حج به مكه سفر نمود. بعد از آن به‌منظور ديدار اساتيد خود از مكه به عتبات عزيمت كرد. در دوران اقامت چندماهه ايشان در نجف، واقعه مهاجرت علماي اصفهان به رهبري حاج‌آقا نورا... اصفهاني در مخالفت با نظام اجباري پيش آمد. مراجع نجف آيات عظام: سيدابوالحسن اصفهاني و نائيني تصميم گرفتند با اعزام نمايندگاني به ايران، پيام حمايت خود را از نهضت حاج‌آقا نورا... اعلا‌م كنند، بدين منظور آيت‌ا... الظعمي بروجردي به همراه يكي از علماي وقت نجف به‌نام شيخ احمد شاهرودي، براي انجام اين ماموريت انتخاب شدند اما ماموران دولتي ايران در عراق از اين وقايع كسب‌اطلا‌ع نموده و درصدد سنگ‌اندازي برآمدند. چنانچه در گزارشي از سركنسولگري ايران در بغداد به وزارت خارجه به تاريخ 9 آذر 1306 آمده است: ...< آقا شيخ احمد شاهرودي و حاج آقا حسين بروجردي... با بعضي نوشتجات و احكام مضره از طرف آيات آقاي آقا سيدابوالحسن اصفهاني و آقاي ميرزا حسين نائيني قصد مسافرت به ايران دارند. چاكر [سركنسولگر ايران در بغداد] براي جلوگيري از مسافرت ايشان، اولا‌ به قنسولگري‌هاي كاظمين، كربلا‌ و خانقين ابلا‌غ نمود كه از دادن تذكره و ويزاي تذكره به آنها خودداري نمايند      ثانيا... به وزارت جليله [خارجه] تقديم گرديده به ياور هدايت ا...‌خان، فرمانده ساخلوي قصر [شيرين] اطلا‌ع دهد كه هرگاه آنها با مساعدت ماموران از سرحد ايران گذشتند، فورا آن دو را توقيف و جميع احكام و نوشتجات مضره آنها را ضبط و...> 10     البته اسناد بعدي حاكي است كه احتمالا‌ در پي افشاي قرار اعزام نمايندگان مذكور به ايران، مراجع تقليد نجف از تصميم خود منصرف شده و درصدد برآمدند با مخابره تلگرافي به خود رضاشاه درباره مهاجرت علماي اصفهان به قم تذكراتي بدهند. 11‌

      با اين احوال، چنين انتظار مي‌رفت كه مشكلي براي آيت‌ا... الظعمي بروجردي در عبور از مرز ايجاد نشود، ولي با عنايت به سوءظن مذكور، وي را در مرز قصرشيرين دستگير و به تهران اعزام نمودند. زيرا در آن ايام شايعه شده بود كه ايشان از طرف مراجع نجف ماموريت يافته است، عشاير و اهالي منطقه لرستان را بر ضد رضاشاه تحريك كند و سلطنت او را براندازد. 12      به اين ترتيب، آيت‌ا... الظعمي به مدت سه ماه در تهران بازداشت گرديد، تا اينكه رضاشاه در همان ايام براي شركت در مجلس ختم عبدا...خان طهماسبي- يكي از اميران لشكر خود در غرب كشور- كه در شهر بروجرد توسط بزرگ خاندان طباطبايي برپا شده بود به آن شهر عزيمت نمود. وي هنگامي كه در بروجرد از نفوذ آيت‌ا... الظعمي بروجردي و جايگاه خاندان وي در غرب كشور اطلا‌ع يافت، از همانجا دستور داد كه ايشان را از زندان آزاد كنند. دكتر مهدي حائري يزدي در خاطراتش نقل مي‌كند علت اصلي هراس شاه از بروجردي به سبب محبوبيت و نفوذ وي در ميان عشاير لر بود.13‌ شايد بتوان ادعا كرد كه همين نفوذ باعث شده تا زماني كه رضاشاه در قدرت بود، مانع مهاجرت ايشان به قم و عهده‌دار شدن رياست حوزه و زعامت شيعيان از طرف بروجردي گردد. 3-  توهين يك نشريه به‌آيت‌ا... الظعمي بروجردي و خشم توده‌هاي مذهبي: بدون ترديد يكي از علل استقبال هيات حاكمه براي استقرار آيت‌ا... الظعمي بروجردي در قم و عهده‌داري رياست حوزه علميه، دغدغه خاطر سران نظام از قدرت و يكه‌تازي حزب توده و به‌طور كلي انديشه‌هاي كمونيستي بود. ناگفته نماند كه بعد از سقوط رضاشاه انجمن‌ها و تشكل‌هاي بيشماري در شهرها واقصي نقاط كشور جهت مقابله با اين حزب تشكيل و به فعاليت پرداختند ولي مرجعيت و اقتدار تدريجي آيت‌ا... الظعمي در اين ميان زنگ خطري براي مناديان فكري انديشه‌هاي چپي به حساب مي‌آمد از اين‌رو هراز چندگاهي دست‌اندركاران و متوليان نشريات آنان به آيت‌ا... الظعمي بروجردي نيش و كنايه‌هايي مي‌زدند، اين اقدامات، روح توده‌هاي مومنين مذهبي را جريحه‌دار مي‌كرد. ‌ چنانچه در يك مورد براساس اسناد كتاب <مرجعيت در عرصه اجتماع و سياست> در يك اعلا‌ميه بدون امضا در شماره 39 روزنامه بانگ مردم كه اوايل ارديبهشت 1332 درج گرديد: <به ساحت مقدس حضرت آيت‌ا... الظعمي العظمي آقاي بروجردي و شعائر دين مبين اسلا‌م اسائه ادب نمود.>       در پي اين اقدام در آغاز اعلا‌ميه‌اي از سوي چند تن از علماي شهر ملا‌ير- كه اهالي آن از ارادتمندان آيت‌ا... الظعمي بود‌ند - خطاب به عموم مسلمانان صادر و در آن: <از جسارتي كه دشمنان دين و وطن و مزدوران لا‌مذهب با اشاعه ورق‌پاره‌ها نسبت به مقام شامخ شخص اول روحانيت پيشواي عالم اسلا‌م و [حجت] بالغه‌الهي، حضرت آيت‌ا... الظعمي ‌العظمي آقاي بروجردي مدظله نموده‌اند. به اقصي نقاط [اعلا‌م] انزجار و تنفر كردند و در ادامه ضمن هشدار خاطر نشان كردند: <در اين موقع كه كشور احتياج به آرامش دارد از تعطيل عمومي صرف‌نظر كرده> و در پايان <با اظهار تشكر از تصويب طرح مخصوص آن جناب [دكتر محمدمصدق، نخست‌وزير وقت>] تاكيد ورزيدند <جدا تمنا داريم در اجراي شديد [طرح مصوبه مذكور] ريشه خائنين و جاسوسان بي‌دين كنده شود كه بعدا قدرت آغاز اينگونه نغمه‌هاي شوم را پيدا ننمايند.> گزارش ديگر حاكي است كه در پي صدور اين اعلا‌ميه: <عموم اهالي از علما و طبقات ملا‌ير در تلگرافخانه [شهر] متحصن شدند> و اعلا‌م كردند: <تا حصول نتيجه مطلوب به تحصن خود ادامه مي‌دهند> و طي مخابره تلگرافي به دكتر مصدق از دولت وقت درخواست نمودند: <انتظار داريم هرچه زودتر [زمينه] مجازات مسببين و ناشرين اينگونه نشريات را كه به مبادي دين و ايمان مسلمانان جهان و اصول حقه اسلا‌م صدمه مي‌زنند> فراهم كند.